ТҮРКІСТАН: ТҰТЫНУШЫ МЕН КӘСІПКЕРЛЕР ҚҰҚЫҒЫ БАСТЫ НАЗАРДА — 3

 

Кәсіпкерлер кәсіпкерлік құрылымдарды құру төртібін оңайлатуға, кесіпкерлік қызметтің еркіндігіне, негізсіз тексерулерге жөне керексіз мемлекеттік бақылауларға жол бермеуге, коммерциялық қүпияны сақтауға, әділетті салық салуға зөру. АК-ның 10-бабы, кәсіпкерлікқұқықтық нормалардан түратын: «Жеке кәсіпкерлікті қорғау және қолдану туралы» 1992 ж. 4 шілдедегі; «Шағын кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» 1997 ж. 19 маусымдағы; «Жеке кәсіпкерлік туралы» 1997 ж. 19 маусымдағы; «Шаруа (фермер) қожалығы туралы» 1998 ж. 31 наурыздағы Завдар; Қазақстан Республикасы Президегаінің «Көсіпкерлік қызмет еркіндігіне мемлекеттік кепілдікті жүзеге асыру жөніңдегі қосымша шаралар туралы» 1996 ж. 14 маусымдағы; «Шагын кәсіпкерлікті дамытуды мемлекеттік қолдау мен жандандыруды күшейту жөніндегі шаралар туралы» 1997 ж. 6 наурыздағы; «Азаматтар мен заңцы тұлғалардың көсіпкерлік қызмет еркіндігіне құқықтарын қорғау туралы» 1998 ж. 27 сәуірдегі Жарлықтары жөне басқалары нақ осы қиындықтарды шешуге бағытталған.
Алайда мемлекеттің реттеуінсіз жүзеге асырылатын кәсіпкерлік еркіңдігі кейбір кәсішсерлер мен олардың бірлесгіктерін монополиялық жағдайға жеткізуі, бәсекені шектеуге және басқа келеңсіз зардаптарға өкеп соқтыруы мүмкін, ал бүлар ең соңывда түтынушылардың мүдделеріне нүқсан келтіреді. Сондықтан зандар, оның ішінде кәсіпкерлік зандар тіпті бүл олардың еркіндігін (әсіресе озбырлыққа айналатын еркіндігін) шектейтін болса да, кәсіпкерліктің дамуын қоғам үшін керекті арнаға бағыттайтын шараларды енгізеді.
Заң кәсіпкерге кәсіпкерлік жүргізу барысында оның кінәсынсыз туыңдауы мүмкін залалдар төуекелін жүктейді . Кәсіпкерлік зандар түтынушылардың мүдделерін айтарлықтай дөрежеде қорғайды. Бүл түста да көптеген кәсіпкерлік-құқықтық нормаларды, мысалы, АК-ның 10, 358, 387 және 389-баптарын атауға болады. Тіпті 1991 ж. 5 маусымда қабылданған «Түтыңушынардың құқықтарын қоргау туралы» заң толық күшін сақтаған. Егер түтынушылардың мүдделері өте жиі өрескел бүзылатын болса, оңца оның кінәсы — заңи қорғау құралдарының жоқтығы емес, қайта олардың өмірде жеткіліксіз қодданылуында.
Несие берушілердщ құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау принщшін толық негізде кәсіпкерлік құқық принциптеріне жатқызуға болады. Несие беруші — кез келген кәсіпкерлік міндеттемелердің қажетті тұлғасы және, әдетте, ол бүзылатын жағдайда жөбірленуші тарап болады. Несие берушінің мүдделерін және оның мүдделерін қорғауды елемеу сөзсіз кәсіпкерлік-құқықтық айналымның өлсіреуіне әкеп соғады, ейткені міңдеттеме алу жөне оны тиісінше орындау жөніндегі бастамашыл тілегі түншықтырынады.
Несие берушіні қорғау ең аддымен борышқорға орындалмаған немесе тиісінше орындалмаған міндеттемелердің барлық қолайсыз зардаптарын жүктеуден, несие берушіні міндеттеменің кездейсоқ орындалмауы жене несие беруші алдындағы өзінің міндеттерін бүзған борышқордың кінәсын дөледдеу ауыртпалыгынан кең таралған босату тәжірибесінен көрінеді. Несие берушінің мүдделерін қорғау ақшалай міндеттеменің бүзылуы кезінде ерекше айқын байқалады. Мүндай қорғау үшін АК ақшалай міндеттемесін мерзімінде орыңдамаған борышкердің жауапкершілігін ақшаны қайтаруды кешіктірген өрбір күн үшін түрақсыздық айыпақы өңдіріп алу түрінде белгілейді (353-бап). Шаруашылық серіктестік жарғылық капиталын азайтатын жағдайда несие берушілер серіктестіктің мерзімінен бүрын тоқтатылуын немесе тиісті міндеттемелерін орындауын талап етуге қүқыны (АК-ның 59бабы). Несие беруші міндеттемені, оның үстіне, ортақ жауапкершілікпен қосылған міндеттемені тоқтату жөніндегі талапты олар қайта құрылатын жағдайда қоя алады (АК-ның 48-бабы), міңдеттемедегі борышқорды ауыстыру несие берушінің келісімімен жасалады (АК-ның 348-бабы).
Кәсіпкерлік құқық дегеніміз кәсіпкерлік қатынастарды, сондай-ақ мемлекет пен қоғамның мүдделерін қаматамасыз ету мақсатында шаруашылық етуді мемлекеттік реттеу бойынша қатынастарды реттейтін құқық саласы ретінде нормалардың жиынтығын құрайды.
Кәсіпкерлік құқықтың пәні болып тікелей табыс табуға бағытталған осы құқық саласымен реттелетін қоғамдық қатынастар табылады.

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *